Hoân leã Vieät Nam tuy ban ñaàu chòu aûnh höôûng naëng neà theo Chu Coâng leã, veà sau daàn daø caûi thieän theo phong tuïc taäp quaùn vaø vaên hoùa rieâng cuûa daân toäc ta. Hoân leã Vieät Nam töø ñaây thieân veà xaõ hoäi tính, daønh nhieàu thoaûi maùi cho trai gaùi hôn vaø chuyeän caáu keát thoâng gia cuõng khoâng naëng neà caâu neä theo tín ngöôõng vaø pheùp taéc, giaùo ñieàu Khoång Maïnh. Cho neân tôùi cuoái theá kyû 19 vaø ñaàu theá kyû 20, hoân leã trong ñôøi soáng Vieät Nam coù tính côûi môû nhieàu vaø ngaøy caøng giaûn löôïc nhöng thaân hoøa, yù nghóa hôn.

Baén tin: Sau khi ngöôøi con trai ñaõ tìm hieåu vaø ñaõ coù yù keùn ngöôøi con gaùi laøm baïn traêm naêm, boá meï chaøng trai nhôø ngöôøi ñöa tin cho boá meï coâ gaùi coù öng chòu hay khoâng öng chòu thì cho tin laïi. Veà tuïc baén tin naøy, luaät ta xöa coù noùi raèng: "Tröôùc khi ñi hoûi, nhaø con gaùi phaûi laøm hoân thö, keå roõ hai ngöôøi aáy coù beänh taät gì khoâng, con vôï caû, hay con vôï leõ". Ngaøy nay leä laäp "hoân thö" khoâng coøn nöõa, ñoâi beân chæ noùi mieäng cho nhau. Tröôùc ñaây, moät ñoâi gia ñình sang troïng khi cöôùi xin phoûng theo saùch "Vaên Coâng gia leã" laøn hoân thieáp baèng giaáy hoàng ñaøo, coù keâ ñoà leã vaät, nhöng ñaây ñaây chæ laø tröôøng hôïp raát haõn höõu.

Daïm ngoõ hay xem maët: Coù nhieàu caëp trai gaùi, ñaõ gaëp gôõ nhau roài môùi laáy nhau, nhöng vieäc hoân nhaân do cha meï ñònh , neân coù nhieàu ñoâi trai gaùi khoâng heà bieát maët nhau; Leã "chaïm ngoõ" ñeå chaøng trai xem maët coâ gaùi, vaø cuõng laø dòp ñeå coâ gaùi thaáy roõ ngöôøi phoái ngaãu töông lai cuûa mình. Leõ taát nhieân tin ñi, moái laïi phaûi nhôø oâng mai baø mai. OÂng baø mai thöôøng noùi hay cho caû hai beân, ñoâi beân cuõng nhaân leã "chaïm ngoõ"ñeå xaùc nhaän lôøi noùi cuûa oâng mai baø mai. Trong leã "chaïm ngoõ", ñoâi beân thöôøng khôi ra nhöõng caâu chuyeän ñeå tìm hieåu chuù reå coâ daâu, nhaát laø nhaø trai. Muoán tìm bieát coâ daâu trong luùc ôû nhaø mình, nhaø trai nhìn coâ daâu trong coâng vieäc laøm, xeùt coâ daâu trong cöû chæ. Trong cuoäc hoân nhaân vieäc "chaïm ngoõ" chæ laøm theo tuïc leä, ñoâi beân hoï ñeàu tin ôû oâng mai, baø mai. Giôø ñaây leã "chaïm ngoõ"õ chæ coøn laø moät leã theo hình thöùc vì khi ñoâi beân trai gaùi ñaõ hieåu nhau laém, khoâng caàn phaûi tôùi ngaøy "chaïm ngoõ"môùi bieát nhau.

AÊn daëm hay vaán danh: Leã naøy ngaøy nay khoâng coøn . Theo tuïc leä, khi oâng mai baø mai ñaõ ñöôïc nhaø gaùi traû lôøi öng thuaän hoân nhaân, lieàn baùo tin cho nhaø trai bieát. Keá ñoù, oâng hoaëc baø mai daãn maáy ñaïi dieän cuûa nhaø trai tôùi nhaø gaùi vôùi leã vaät, thöôøng goàm cau traàu, cheø röôïu. Trong dòp naøy, nhaø trai xin tôø "loäc meänh" cuûa coâ daâu, töùc laø giaáy ghi ngaøy sinh thaùng ñeû.

AÊn hoûi hay naïp teä: Sau leã aên daëm roài, oâng hoaëc baø mai lieân laïc vôùi nhaø gaùi ñeå aán ñònh ngaøy aên hoûi.

Ñeán ngaøy aán ñònh oâng hoaëc baø mai daãn nhaø trai mang leã vaät tôùi nhaø gaùi. Nhaø gaùi nhaän leã aên hoûi töùc laø chính thöùc coâng nhaän söï gaû con gaùi cho nhaø trai, vaø keå töø ngaøy aên hoûi, ñoâi trai gaùi ñaõ nghieãm nhieân ñaõ trôû thaønh ñoâi vôï choàng chöa cöôùi. Leã aên hoûi goàm cau, röôïu, cheø (traø) vaø baùnh traùi. Nhöõng gia ñình xöa thöôøng duøng baùnh caëp nghóa laø goàm hai thöù baùnh töôïng tröng cho aâm döông. Nhöõng caëp baùnh thöôøng duøng trong leã aên hoûi laø baùnh xu xeâ vaø baùnh coám, baùnh xu xeâ töôïng tröng cho Döông, baùnh coám töôïng tröng cho AÂm, hoaëc baùnh chöng vaø baùnh daøy, baùnh chöng vuoâng laø AÂm, baùnh daøy troøn laø Döông. Thöôøng thöôøng cuøng keøm vôùi baùnh chöng vaø baùnh daøy thöôøng coù quaû nem. Baùnh coám, baùnh xu xeâ, baùnh chöng, baùnh daøy vaø caû quaû nem nöõa duøng trong leã aên hoûi ñeàu ñöôïc ñöïng tronghoäp giaáy maøu ñoû hoaëc boïc trong giaáy ñoû, maøu ñoû chæ söï vui möøng. Cuõng coù gia ñình thay vì caùc thöù baùnh treân, duøng xoâi gaác vaø lôïn quay...

Nhöõng leã aên hoûi cuûa nhaø trai mang tôùi, nhaø gaùi ñaët moät ít leân baøn thôø gia tieân. Khi leã aên hoûi xong, baùnh traùi, cau, cheø ñöôïc nhaø gaùi "laïi quaû" cho nhaø trai moät ít, coøn nhaø gaùi duøng ñeå chi cho hoï haøng, thaân baèng quyeán höõu. Trong vieäc chia baùnh traùi, cau, cheø cau phaûi chia theo soá chaün, nhöng kieâng chia hai quaû, nghóa laø moãi nôi töø boán quaû cau, boán laù traàu trôû leân. Con soá chaün laø soá döông, soá leõ laø soá aâm duøng trong vieäc cuùng leã. Vieäc chia baùnh traùi, cau, cheø sau leã hoûi coù yù nghóa nhaø gaùi muoán baùo tin cho hoï haøng baïn beø bieát laø con gaùi mình ñaõ ñính hoân. Theo loái môùi baây giôø, cuõng chia baùnh traùi, thöôøng coù keøm theo nhöõng taám thieáp cuûa ñoâi beân hai hoï baùo tin ñính hoân cuûa ñoâi treû. Neáu ngaøy ngheânh hoân khoâng xa ngaøy hoûi, trong thieáp seõ ghi roõ leã cöû haønh vaøo ngaøy naøo. Trong tröôøng hôïp naøy coù khi cuøng vôùi thieáp "baùo hyû" laïi coù thieáp môøi tieäc cöôùi.

Vieäc chia ñoà leã aên hoûi, nhaø gaùi thöôøng nhôø caùc coâ gaùi trong hoï hoaëc baïn beø chia giuùp. Khi nhaø trai daãn leã aên hoûi tôùi nhaø gaùi, nhaø gaùi thöôøng laøm côm theách ñaõi. Sau leã aên hoûi ñoâi beân keå laø giao keát gaén boù vôùi nhau roài. Tuy vaäy ngaøy xöa caùc caëp vò hoân phu vaø hoân theâ cuõng khoâng ñöôïc pheùp gaëp nhau, tröø tröôøng hôïp ñaët bieät laém ñoâi beân cha meï môùi cho pheùp. Phong tuïc ngaøy nay ñoåi khaùc, sau leã aên hoûi ñoâi trai gaùi thöôøng gaëp nhau luoân. Töø leã aên hoûi ñeán leã cöôùi, xöa kia coù khi haøng hai ba naêm, nhöng ngaøy nay thôøi gian ñoù thöôøng ñöôïc ruùt ngaén, coù khi chæ vaøi ba ngaøy. Chính ngaøy xöa, caùc cuï vaãn khuyeân caùc chaøng trai ñaõ hoûi vôï thì cöôùi ngay ñeå traùnh söï baát traéc cuûa thôøi gian. Ca dao coù caâu:

"Cöôùi vôï thì cöôùi lieàn tay
Chôù ñeå laâu ngaøy laém keû gieøm pha"

Leã aên hoûi xong ñoâi beân trai gaùi chôø leã cöôùi laø xong nhöng theo tuïc xöa, coù nhieàu nhaø gaùi ñaõ nhaän aên leã hoûi cuûa nhaø trai cuõng khoâng cho cöû haønh leã ngheânh hoân sôùm, coù khi vì coâ gaùi coøn quaù nhoû tuoåi, coù khi vì cha meï thöông con vì khoâng muoán con sôùm phaûi veà nhaø choàng...

Leã ngheânh thaân: Leã naøy coøn goïi laø leã ngheânh hoân vì chính trong leã naøy chuù reå phaûi tôùi nhaø boá vôï ñeå ñoùn coâ daâu. Bôûi vaäy, leã ngheânh thaân coøn goïi laø leã ñoùn daâu.

Sau ngaøy aên hoûi, tröôùc ngaøy ñoùn daâu, nhaø trai phaûi tôùi ñaèng nhaø gaùi xin cöôùi. Sôû dó phaûi xin cöôùi vì tuïc xöa hoûi vôï xong, khi ñoâi treû coøn quaù nhoû tuoåi, leã cöôùi khoâng cöû haønh ngay. Nhaø trai muoán laøm leã cöôùi phaûi cho nhaø gaùi bieát vaø xin cöôùi. Vieäc xin cöôùi thöôøng do moâi nhaân laøm trung gian noùi thaúng vôùi nhaø gaùi, nhöng cuõng coù khi nhaø trai trao thö cho nhaø gaùi.

Ngöôøi xöa traùnh leã ngheânh hoân trong thôøi kyø coù tang, hoaëc beân trai hoaëc beân gaùi. Khi coù tang thì phaûi ñôïi maõn tang, töùc laø sau ba naêm môùi ñöôïc laøm leã cöôùi. Thôøi gian chôø ñôïi laâu neân coù tröôøng hôïp hai beân phaûi laøm leã cöôùi gaáp ruùt ñeå "chaïy tang" thöôøng laø:

- Leã cöôùi tieán haønh ngay trong khi ngöôøi beänh (oâng baø noäi ngoaïi, cha meï hai beân) ñang haáp hoái.
- Leã cöôùi tröôùc hay ngay sau khi phaùt tang.

Thôøi xöa, khi nhaø trai xin cöôùi, neáu nhaø gaùi thuaän thì traû lôøi cho nhaø moâi giôùi, töùc laø oâng baø mai, nhöng söï traû lôøi naøy coøn bao goàm vieäc thaùch cöôùi, nghóa laø nhaø gaùi ñoøi nhaø trai trong leã ñoùn daâu phaûi coù nhöõng ñoà leã gì, bao nhieâu. Thaùch cöôùi, nhaø gaùi thöôøng ñoøi vôùi soá löôïng yeâu caàu thöôøng laø traàu röôïu, cau, traø , baùnh traùi, gaïo, heo, ñoà trang söùc, y phuïc cho coâ daâu vaø caû tieàn maëc nöõa. Chuyeän thaùch cöôùi gioáng nhö ngöôøi ta trong cuoäc mua baùn moät moùn ñoà vaät, cho neân môi coù töø "gaû baùn". Nhaø gaùi nhieàu khi thaùch cöôùi quaù nhieàu, nhaø trai phaûi xin ruùt xuoáng. Nhaø gaùi "giô cao ñaùnh kheõ", tuy thaùch nhieàu nhöng khi nhaø trai xin ruùt vaãn öng thuaän. Ta coù caâu:"Gaû con ñaâu phaûi baùn traâu" vaø cuõng coù caâu "Thöông con ngon cuûa" ñeå toû raèng tuy nhaø gaùi coù thaùch cöôùi nhöng nhaø trai vaãn xin ñöôïc. Tuy vaäy, cuõng coù cuoäc hoân nhaân phaûi tan vôõ vì boá meï coâ daâu thaùch cöôùi quaù nhieàu nhaø trai khoâng lo ñuû. Ngaøy nay, nhaø gaùi linh ñoäng hôn vaø "taâm lyù" hôn neân coù nhieàu nhaø giaøu khoâng thaùch cöôùi nhöng laïi noùi "laøm sao coi ñöôïc thì thoâi". Caâu naøy cuõng laø moät loái thaùch cöôùi nöûa vôøi, khieán ñoái phöông vaãn thöôøng lo ngaïi. Theá naøo môùi laø "coi ñöôïc" chöù?